مقاله کانی های جواهری فلدسپار

مقدمه:
کانی های جواهری فلدسپار از گسترده ترین و در عین حال متنوع ترین گروه های کانی شناسی در پوسته زمین به شمار می روند که حضور آنها هم در ساختار سنگ های آذرین و دگرگونی و هم در عرصه جواهرات زینتی، جایگاهی کاملا متمایز ایجاد کرده است. این گروه کانی ها به دلیل فراوانی، تنوع ترکیب شیمیایی و ویژگی های نوری خاص، نقش مهمی در شناخت فرآیندهای زمین شناسی و همچنین تحول زیبایی شناسی سنگ های قیمتی ایفا می کنند. فلدسپارها نه تنها بخش عمده ای از سنگ های پوسته زمین را تشکیل می دهند، بلکه برخی از گونه های آنها به واسطه جلوه های نوری، رنگ های منحصر به فرد و ساختار بلوری خاص، در رده کانی های جواهری قرار گرفته اند.

از دیدگاه زمین شناسی، خاستگاه سنگ ها و کانی های گرانبها ارتباط مستقیمی با شرایط تبلور ماگما، فرآیندهای دگرگونی و واکنش های شیمیایی در اعماق و سطوح مختلف زمین دارد. فلدسپارها به عنوان سیلیکات های آلومینیوم دار، در محیط های زمین شناختی گوناگون تشکیل می شوند و همین گستردگی محیط های پیدایش، موجب شکل گیری گونه های متنوعی از این گروه شده است. تغییر در نسبت عناصر اصلی مانند پتاسیم، سدیم و کلسیم، زمینه ساز ایجاد فلدسپارهایی با خواص فیزیکی و نوری متفاوت شده که برخی از آنها ارزش جواهری یافته اند.

از نظر ساختار بلوری، فلدسپارها عمدتا در سیستم های مونوکلینیک و تری کلینیک متبلور می شوند و این ویژگی، بر نحوه شکست نور و ظاهر نهایی آنها تاثیر مستقیم دارد. بسیاری از کانی های جواهری این گروه، به واسطه پدیده هایی مانند آدولارسانس، شیلر یا بازی رنگ، جلوه ای متمایز نسبت به سایر سنگ های زینتی پیدا کرده اند. این خصوصیات نوری، نتیجه برهم کنش نور با لایه بندی های ریز، دوقلویی های بلوری و ناهمگنی های درونی ساختار فلدسپار است.

سنگ خورشید یا سان استون یکی از شناخته شده ترین کانی های جواهری این گروه محسوب می شود که به دلیل درخشش فلزی و انعکاس های طلایی یا مسی، جلوه ای گرم و زنده دارد. این پدیده نوری، اغلب ناشی از حضور صفحات ریز هماتیت یا گوتیت در ساختار سنگ است. ارتوکلاز نیز به عنوان یکی از فلدسپارهای پتاسیمی، در شرایط خاص می تواند شفافیت و رنگ بندی مناسبی برای کاربردهای جواهری پیدا کند و از نظر بلوری، نمونه ای کلاسیک از ساختار مونوکلینیک به شمار می رود.

سنگ ماه یا مون استون، شاید شناخته شده ترین کانی جواهری فلدسپار باشد که به واسطه پدیده آدولارسانس، هاله ای شناور و نرم از نور را در سطح خود نمایش می دهد. این جلوه نوری خاص، نتیجه پراکندگی نور در میان لایه های میکروسکوپی فلدسپارهای سدیمی و پتاسیمی است که در کنار یکدیگر رشد کرده اند. تغییر زاویه دید، شدت و موقعیت این درخشش را دگرگون می کند و همین ویژگی، مون استون را به سنگی با جلوه بصری پویا تبدیل کرده است.

آمازونیت با رنگ سبز مایل به آبی و بافت اغلب ابری شکل، یکی دیگر از کانی های جواهری این گروه است که ترکیب شیمیایی آن با حضور عناصر جزئی مانند سرب و آب، رنگ بندی خاصی ایجاد کرده است. این کانی بیشتر در پگماتیت ها شکل می گیرد و به دلیل رنگ یکنواخت و سطح صیقلی، جایگاه مشخصی در میان سنگ های زینتی دارد. لابرادوریت نیز با پدیده لابرادورسانس، طیفی از رنگ های آبی، سبز، زرد و گاهی بنفش را در سطح خود منعکس می کند که ناشی از تداخل نور در ساختار درونی بلور است.

محل پیدایش کانی های جواهری فلدسپار در مناطق مختلف جهان پراکنده است و از ذخایر پگماتیتی گرفته تا سنگ های آذرین و دگرگونی، نمونه های متعددی از این کانی ها استخراج می شود. تفاوت شرایط زمین شناختی هر منطقه، مستقیما بر رنگ، شفافیت، شدت جلوه های نوری و کیفیت جواهری فلدسپارها تاثیر می گذارد و همین تنوع، هویت مستقل هر نمونه را شکل می دهد.

فهرست مطالب:
– خاستگاه سنگها و کانی های گرانبها
– سنگ خورشید (Sunstone)
– ارتوکلاز (Orthoclase)
– سنگ ماه (Moonstone)
– آمازونیت (Amazonite)
– لابرادوریت (Labradorit)