
مقدمه:
فعالیت های فیزیکی، به ویژه تمرینات هوازی با شدت بالا، تغییرات قابل توجهی در سیستم خونی ورزشکاران ایجاد می کنند و بر ترکیبات مختلف خون از جمله گلبول های قرمز، هموگلوبین، لکوسیت ها و پلاکت ها اثر می گذارند. انجام جلسات تمرینی آیروبیک حداکثری با توجه به شدت و مدت تمرین می تواند موجب افزایش حجم کل خون، تغییر حجم پلاسما و تنظیم توزیع سلول های خونی شود. این تغییرات نه تنها در واکنش سریع بدن به فعالیت فیزیکی مشهود است، بلکه با ساعت بیولوژیکی و ریتم شبانه روزی بدن نیز همبستگی دارد. ریتم شبانه روزی با تنظیم ترشح هورمون ها و عملکرد سلول ها، شرایط فیزیولوژیک ورزشکاران را در ساعات مختلف روز متفاوت می سازد و می تواند اثر تمرینات آیروبیک حداکثری را بر اجزای خونی متغیر کند.
در این پروژه، ۲۰ ورزشکار جوان مرد به صورت تصادفی از میان دانشجویان تربیت بدنی انتخاب شدند و در دو گروه صبح و عصر تقسیم شدند. گروه صبح شامل ۱۰ نفر با میانگین سن ۲۰.۸ سال، وزن ۶۷.۴۵ کیلوگرم و قد ۱۸۱.۴ سانتیمتر و گروه عصر شامل ۱۰ نفر با میانگین سن ۲۱ سال، وزن ۶۷.۲۴ کیلوگرم و قد ۱۷۰.۹ سانتیمتر بودند. تمرینات بر اساس پروتکل هفت مرحله ای بروس انجام شد و فعالیت ها روی تردمیل برای اندازه گیری ظرفیت هوازی و عملکرد قلبی-عروقی طراحی شدند. نمونه های خون پیش و پس از تمرین جمع آوری شدند تا تغییرات در سطح هموگلوبین، گلبول های قرمز، لکوسیت ها و پلاکت ها ثبت شود.
تحقیقات نشان داده اند که فعالیت های فیزیکی شدید، حجم پلاسما را کاهش داده و به دنبال آن غلظت اجزای خونی افزایش می یابد. افزایش گلبول های قرمز عمدتاً ناشی از رهاسازی سلول های ذخیره شده در طحال است و در طول تمرینات شدید، لکوسیت ها نیز به طور قابل توجهی افزایش می یابند. افزایش پلاکت ها پس از تمرین، حتی در شرایطی که شدت ورزش بسیار بالا باشد، به ثبت تغییرات عملکردی سیستم خونی کمک می کند و انعکاس دهنده پاسخ فیزیولوژیک بدن به فشار فعالیت است.
توزیع و تغییرات هورمونی نیز با تمرینات هوازی حداکثری همسو است. ترشح ملاتونین و تنظیم دمای مرکزی بدن در ساعات مختلف روز می تواند اثر فعالیت بدنی را بر تعداد سلول های قرمز و سفید تغییر دهد. ورزش شدید موجب افزایش انتقال اکسیژن از طریق گلبول های قرمز و تقویت فعالیت سیستم ایمنی از طریق تغییر در لکوسیت ها می شود. به همین ترتیب، تغییرات پروفایل هموگلوبین و هماتوکریت نشان دهنده پاسخ سریع بدن به تمرین و تطبیق با فشار هوازی است.
در جلسات تمرینی صبح و عصر، نتایج نشان داد که زمان تمرین هیچ تفاوت معناداری در سطح هموگلوبین، گلبول های قرمز، لکوسیت ها و پلاکت ها ایجاد نمی کند. افزایش اجزای خونی در هر دو گروه مشاهده شد و تغییرات ناشی از تمرین حداکثری، مستقل از زمان روز، اتفاق افتاد. این نتایج نشان می دهد که شدت و مدت تمرین نقش اصلی در ایجاد تغییرات هماتولوژیکی دارند و چرخه شبانه روزی اثر ثانویه بر این تغییرات دارد.
تمرینات آیروبیک حداکثری موجب تکثیر و توزیع مجدد لکوسیت ها، افزایش حجم سلول های قرمز و تغییر در تعداد پلاکت ها می شوند. همچنین، تغییرات در ترکیب پلاسمای خون بر متابولیت ها و هورمون ها اثر می گذارد و فرآیندهای قلبی-عروقی را در طول تمرین بهینه می کند. ریتم شبانه روزی و ساعت بیولوژیکی بدن نقش موثری در هماهنگی پاسخ های فیزیولوژیکی و تغییرات خونی دارند و این تغییرات در طول روز متفاوت اما قابل پیش بینی هستند.
با انجام یک جلسه تمرین هوازی حداکثری، تغییرات در اجزای خونی ورزشکاران جوان مرد مشاهده شد و داده های جمع آوری شده با استفاده از آزمون های آماری شامل ANOVA و تی وابسته تجزیه و تحلیل شد. این تغییرات شامل افزایش هموگلوبین، گلبول های قرمز، پلاکت ها و لکوسیت ها بود و نشان دهنده اثر مستقیم فعالیت هوازی شدید بر سیستم خونی ورزشکاران بود.