
مقدمه
ابتدا به بررسی حفاظت ایمنی در کارگاه برق و نکات ایمنی در کارگاه برق و معرفی وسایل مورد نیاز و … و بعد هم به آموزش اتصال مدارات الکتریکی و معرفی مدارات الکتریکی می پردازیم. (کلیه نقشه مدارات در آخر)
فصل اوّل
حفاظت و ایمنی در کارگاه برق
یک برقکار هنگام انجام کار در بسیاری از وضعیت و موقعیت خطرناک قرار می گیرد. مقداری از این وضعیت ها در صورت مهارت و رعایت نکات ایمنی توسط شخص برقکار رفع و مقداری نیز با رعایت نکات ایمنی در مدارات دستگاه ها مرتفع می گردد. به منظور افزایش ایمنی و حفاظت اشخاص در مقابل برق گرفتگی از روش های مختلفی استفاده می شود که عبارتند از:
۱) استفاده از سیستم ارت (اتصال به زمین): در این روش توسط سیمی بدنه ی فلزی (کلاً قسمت های فلزی دستگاه ها را به زمین وصل می کنند) جهت به وجود آوردن این اتصال از دو شاخه و پریز ارت دار استفاده می شود. در این روش اتصال بدنه های خفیف به زمین انتقال داده می شود (سیم زمین را از صفحه یا میله ای که در زیر زمین کار گذاشته می شود، می گیرند.) سیم ارت را با SL یا PE نشان می دهند و رنگ آن سبز و زرد می باشد.
۲) وصل سیم نول به بدنه دستگاه ها
۳) استفاده از ولتاژ کم با ترانسفورماتور کاهنده
۴) استفاده از ترانس ایزوله یا یک به یک
۵) عایق نمودن محل دستگاه ها یا محل کار
۶) استفاده از کلید حفاظتی FI (کلید خطای جریان)
۷) استفاده از کلید FU (خطای ولتاژ)
مقاومت الکتریکی بدن انسان با در نظر گرفتن وضعیت های مختلف آن از ۱۳۰۰ تا ۳۰۰۰ اهم می باشد. (در صورت زخمی یا خیس بودن این مقدار تا صفر کاهش می یابد.) حداقل جریان و ولتاژ خطرناک ۵۰ mA میلی آمپر با ولتاژ ۶۵ ولت می باشد.
ضمناً برق جریان متناوب خطرناک تر از جریان مستقیم است و جهت افزایش حفاظت شخصی استفاده از دستگاه، کفش و لباس کار توصیه می گردد.
همچنین دلیل آوردن سیم فاز به کلید و دادن فاز به ته لامپ جنبه حفاظتی داشته و برای جلوگیری از برق گرفتگی می باشد. برای حفاظت مدارات در مقابل جریان های بیش از حد مجاز از فیوزها استفاده می شود.
فیوز
فیوزها مصرف کننده های الکتریکی را (مدارات) در مقابل اتصال کوتاه یا جریان اضافی محافظت می کنند. فیوزها همانند تمام قطع کننده ها در مدار به صورت سری قرار می گیرند. علامت الکتریکی فیوز به صورت (در آخرین صفحه در تیتر توضیح علائم اختصاصی در جدول توضیح داده می شود) نوع استفاده، فیوزها دارای انواع مختلفی می باشند که عبارتند از:
۱) فیوزهای مغناطیسی (اتوماتیک)
در فیوزهای مغناطیسی به طور معمول دو عنصر مغناطیسی و حرارتی وجود دارد. عنصر مغناطیسی (رله مغناطیسی) این فیوزها اتصال کوتاه (افزایش آنی جریان) و عنصر حرارتی آن اضافه بار تدریجی (افزایش تدریجی جریان) را قطع می کند. دو نوع معمول فیوزهای اتوماتیک عبارتند از:
الف) فیوز آلفا: که بر روی پایه فیوز نصب می شود و دارای دکمه قطع و وصل دارد.
ب) کلید فیوز مینیاتوری: این فیوز به صورت تک فاز و سه فاز ساخته می شود و دارای یک کلید قطع و وصل می باشد. جریان فیوزها بر روی بدنه آنها نوشته می شود. (علاوه بر کلید رله مغناطیسی و حرارتی دارند)
۲) فیوزهای فشنگی: فیوزهای فشنگی یا ذوب شونده (حرارتی) دو نوع اند:
الف) تندکار (فرز، روشنایی): از این فیوزها در مدارات روشنایی استفاده می شود. این فیوز افزایش جریان را در زمان کمتری نسبت به فیوز موتوری قطع می کند. علامت آن بر روی بدنه فشنگ به صورت gL می باشد.
ب) کندکار (موتوری، تنبل): این فیوز جریان بیش از حد مجاز را دیرتر از فیوز روشنایی قطع می کند. از این فیوز در راه اندازی الکتروموتورها به منظور تحمل جریان استارت استفاده می شود، به همین منظور به آن فیوز موتوری گفته می شود و علامت روی بدنه فشنگ آن به صورت G می باشد. فیوزهای فشنگی از سه قسمت تشکیل شده اند.