مبانی نظری رفتار شهروندی سازمانی

مقدمه
رفتار شهروندی سازمانی به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در حوزه رفتار سازمانی، طی دهه های اخیر جایگاه ویژه ای در ادبیات مدیریت و علوم رفتاری پیدا کرده است. این مفهوم به مجموعه ای از رفتارهای داوطلبانه، فراتر از الزامات رسمی شغل اشاره دارد که اگرچه در نظام های رسمی پاداش الزاماً تعریف نشده اند، اما نقش تعیین کننده ای در کارکرد مؤثر سازمان ها ایفا می کنند. تمرکز نظریه پردازان بر این نوع رفتارها، ناشی از درک فزاینده اهمیت عوامل غیر رسمی و کنش های فردی در پویایی های سازمانی است؛ عواملی که در کنار ساختارهای رسمی، مسیر عملکرد و انسجام سازمان را شکل می دهند.

در ادبیات نظری، رفتار شهروندی سازمانی با مفاهیمی مانند تعهد سازمانی، رضایت شغلی، اعتماد، عدالت سازمانی و فرهنگ سازمانی پیوند خورده است. این رفتارها اغلب در قالب ابعادی همچون نوع دوستی، وجدان کاری، جوانمردی، احترام متقابل و مسئولیت پذیری اجتماعی تبیین می شوند و نشان دهنده سطحی از بلوغ رفتاری در محیط های کاری هستند. از این منظر، رفتار شهروندی سازمانی صرفاً یک کنش فردی تلقی نمی شود، بلکه بازتابی از تعامل پیچیده میان فرد، ساختار و ارزش های حاکم بر سازمان است.

بررسی تاریخچه شکل گیری این مفهوم نشان می دهد که رفتار شهروندی سازمانی ابتدا به عنوان رفتاری مکمل در کنار وظایف رسمی مطرح شد، اما به تدریج به یکی از مؤلفه های بنیادین تحلیل رفتار کارکنان تبدیل گردید. نظریه های کلاسیک و معاصر هر یک با رویکردی متفاوت به تبیین این پدیده پرداخته اند؛ از چارچوب های مبتنی بر مبادله اجتماعی گرفته تا دیدگاه های شناختی، انگیزشی و فرهنگی. این تنوع نظری، نشان دهنده چند بعدی بودن رفتار شهروندی سازمانی و ضرورت بررسی آن از زوایای مختلف است.

در سطح تحلیلی، ابعاد جهانی و محلی رفتار شهروندی سازمانی نیز مورد توجه قرار گرفته اند. برخی الگوها بر ویژگی های مشترک این رفتارها در سازمان های مختلف تأکید دارند، در حالی که برخی دیگر، نقش زمینه های فرهنگی، اجتماعی و ساختاری را در شکل گیری الگوهای بومی رفتار شهروندی برجسته می سازند. از همین رو، تفکیک ابعاد جهانی و محلی، امکان درک دقیق تری از نحوه بروز این رفتارها در بافت های سازمانی گوناگون فراهم می کند.

عوامل مؤثر بر توسعه رفتار شهروندی سازمانی نیز طیف گسترده ای را شامل می شوند؛ از عوامل ساختاری و رهبری گرفته تا متغیرهای فرهنگی، شخصیتی و ارزشی. هر یک از این عوامل، به صورت مستقیم یا غیر مستقیم، بر نگرش ها و کنش های کارکنان اثر می گذارند و زمینه بروز رفتارهای شهروندی را تقویت یا تضعیف می کنند. در کنار این عوامل، سیاست های سازمانی نظیر گزینش، ارزیابی عملکرد، جبران خدمات و نظام های غیر رسمی نیز در شکل دهی به این رفتارها نقش قابل توجهی دارند. همین پیوستگی مفهومی و ساختاری، رفتار شهروندی سازمانی را به یکی از مفاهیم محوری در تحلیل رفتار سازمانی معاصر تبدیل کرده است.

فهرست مطالب:
۲-۱) رفتار مدنی سازمانی
۲-۱-۱) تاریخچه و تعاریف رفتار مدنی(شهروندی) سازمانی
۲-۱-۲) مفهوم رفتار مدنی سازمانی
۲-۱-۳) تعریف رفتار مدنی سازمانی
۲-۱-۴) ابعاد و حیطه های رفتار مدنی سازمانی
۲-۱-۵) چارچوبهای نظری رفتار مدنی سازمانی
۲-۱-۶) ویژگیهای رفتار شهروندی سازمانی
۲-۱-۷) ابعاد رفتار مدنی (شهروندی)
۲-۱-۸) انواع رفتار مدنی سازمانی
۲-۱-۹) ابعاد جهانی رفتار مدنی سازمانی
۲-۱-۱۰) ابعاد محلی رفتار مدنی سازمانی
۲-۱-۱۱) عواملی که شهروندی کارکنان را ارتقاء و پرورش می دهند
۲-۱-۱۲) عوامل مؤثر بر توسعه رفتار شهروندی سازمانی
۲-۱-۱۲-۱) نقش عوامل ساختاری در بروز رفتارهای شهروندی سازمانی
۲-۱-۱۲-۲) نقش عوامل رهبری در بروز رفتارهای شهروندی سازمانی
۲-۱-۱۲-۳) نقش عوامل فرهنگی در بروز رفتارهای شهروندی سازمانی
۲-۱-۱۲-۴) نقش عوامل شخصیتی در بروز رفتارهای شهروندی سازمانی
۲-۱-۱۲-۵) نقش عوامل ارزشی در بروز رفتارهای شهروندی سازمانی
۲-۱۳) سیاستهای تشویق رفتار مدنی(شهروندی)
۲-۱۳-۱) گزینش و استخدام
۲-۱۳-۲) آموزش و توسعه
۲-۱۳-۳) ارزیابی عملکرد و جبران خدمات
۲-۱۳-۴) سیستم های غیررسمی
۲-۱۴) عوامل تأثیرگذار بر رفتار مدنی (شهروندی) سازمانی
تحقیقات داخلی
تحقیقات خارجی
منابع فارسی
منابع غیر فارسی

این فایل حاوی 47 صفحه از ادبیات آماده و پیشینه تحقیق درباره رفتار شهروندی سازمانی است که برای فصل ۲ یک پایان نامه کارشناسی ارشد مورد استفاده قرار گرفته است.