مقاله سازمان به عنوان یک حوزه یادگیری میان رشته ای
مقدمه:
در سال های اخیر، مفهوم سازمان از یک ساختار صرفا اداری یا اقتصادی فراتر رفته و به عنوان یک میدان پویا برای تولید، تبادل و بازتفسیر دانش مورد توجه قرار گرفته است. پیچیدگی فزاینده محیط های رقابتی، درهم تنیدگی فعالیت های سازمانی و گسترش مرزهای میان رشته ای سبب شده است که یادگیری نه فقط به عنوان یک فعالیت جانبی، بلکه به مثابه بخشی از منطق درونی سازمان ها مطرح شود. در چنین شرایطی، سازمان دیگر صرفا محل اجرای تصمیم ها نیست، بلکه به فضایی تبدیل می شود که در آن فرایندهای شناختی، تعاملات اجتماعی و کنش های راهبردی به طور هم زمان شکل می گیرند.
یادگیری سازمانی در این چارچوب، پدیده ای ایستا یا محدود به آموزش های رسمی تلقی نمی شود، بلکه فرآیندی چند لایه است که از تعامل میان افراد، ساختارها، فناوری ها و رویه های مدیریتی نشأت می گیرد. این فرآیند، به ویژه در سازمان هایی که با حوزه های دانشی متنوع سروکار دارند، ماهیتی میان رشته ای پیدا می کند. مدیریت زنجیره تأمین، تبلیغات، بازاریابی، مدیریت عملیات و تصمیم گیری راهبردی، هر یک دارای منطق های دانشی متفاوتی هستند که در عمل سازمانی به یکدیگر پیوند می خورند و بدون درک این پیوندها، فهم عملکرد سازمان ناقص باقی می ماند.
نگاه میان رشته ای به سازمان، بر این فرض استوار است که یادگیری زمانی معنا پیدا می کند که مرزهای سنتی میان حوزه های دانشی شکسته شود. در این دیدگاه، انتقال دانش صرفا به معنای جابه جایی اطلاعات نیست، بلکه شامل درونی سازی تجربه، بازسازی نگرش ها و تغییر الگوهای کنش است. سازمان به عنوان یک حوزه یادگیری، بستری فراهم می کند که در آن دانش صریح و ضمنی از طریق تعاملات واقعی و شبیه سازی شده به گردش در می آید و به تدریج در رفتارهای فردی و جمعی نهادینه می شود.
یکی از رویکردهای نوظهور در تحلیل یادگیری سازمانی، استفاده از بازی های استراتژیک به عنوان ابزار بازنمایی واقعیت های پیچیده سازمانی است. بازی های مدیریتی، با شبیه سازی شرایط واقعی تصمیم گیری، امکان مواجهه هم زمان با عدم قطعیت، محدودیت منابع و تضاد منافع را فراهم می کنند. در چنین محیطی، یادگیری نه از طریق انتقال مستقیم مفاهیم، بلکه در بستر کنش، تجربه و بازخورد شکل می گیرد. این ویژگی، بازی های استراتژیک را به ابزارهایی مناسب برای ادغام حوزه های دانشی مختلف در یک چارچوب واحد تبدیل کرده است.
پیوند میان مدیریت زنجیره تأمین و تبلیغات نمونه ای روشن از ضرورت رویکرد میان رشته ای در سازمان هاست. تصمیم های مربوط به تأمین، تولید و توزیع، به طور مستقیم با سیاست های ارتباطی و تبلیغاتی در ارتباط اند و ناهماهنگی میان این دو حوزه می تواند پیامدهای راهبردی به همراه داشته باشد. شبیه سازی های سازمانی مانند مدل های مبتنی بر بازی، این امکان را فراهم می کنند که تعامل این حوزه ها در یک فضای کنترل شده بازنمایی شود و الگوهای تصمیم گیری مورد واکاوی قرار گیرد.
در این میان، انتقال یادگیری به عنوان یکی از عناصر کلیدی یادگیری سازمانی مطرح می شود. آنچه در محیط های شبیه سازی شده یا فعالیت های تجربی شکل می گیرد، زمانی اهمیت پیدا می کند که قابلیت انتقال به موقعیت های واقعی سازمانی را داشته باشد. انتقال یادگیری، مفهومی چند بعدی است که به عوامل فردی، ساختاری و زمینه ای وابسته است و بدون توجه به این ابعاد، یادگیری به سطحی محدود و موقتی تقلیل می یابد.
سازمان هایی که یادگیری را در قالب فعالیت های میان رشته ای بازتعریف می کنند، در عمل با شکل تازه ای از مدیریت دانش مواجه می شوند؛ شکلی که در آن مرز میان آموزش، تجربه و عملکرد روزمره کمرنگ می شود. بازی های استراتژیک سازمانی در این فضا، نه به عنوان ابزار تفننی، بلکه به مثابه آزمایشگاه های تجربی عمل می کنند که امکان مشاهده، تحلیل و بازاندیشی در رفتارهای مدیریتی و سازمانی را فراهم می آورند. چنین نگاهی، سازمان را به عرصه ای تبدیل می کند که یادگیری در آن پیوسته در حال بازتولید و بازآرایی است.
