کارتحقیقی نحوه مطالبه خسارت در مورد بی احتیاطی

مقدمه:
خسارت، اعم از مادی و معنوی، یکی از پدیده های حقوقی مهم است که در تمامی نظام های حقوقی مورد توجه قرار گرفته است. در مواردی که یک فرد با رفتار بی احتیاطانه یا غفلت خود به دیگری آسیب می رساند، این خسارت ممکن است به شکل مستقیم مالی یا تأثیرات معنوی و روانی ظاهر شود. مطالبه و تعیین میزان این خسارت، به ویژه خسارت های معنوی، از پیچیدگی های ویژه ای برخوردار است و قوانین و رویه قضایی کشورها سعی کرده اند سازوکارهای مشخصی برای آن ایجاد کنند. در حقوق ایران، مطالبه خسارت معنوی همواره با چالش هایی همراه بوده و محدودیت ها و معیارهای قانونی به گونه ای تدوین شده اند که علاوه بر رعایت عدالت، امکان جبران زیان برای زیان دیده فراهم شود.

در حقوق ایران و قوانین مصوب پس از پیروزی انقلاب اسلامی، توجه ویژه ای به نحوه مطالبه خسارت ناشی از رفتارهای بی احتیاطانه شده است. قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب ۱۳۸۷، یکی از مهم ترین منابع قانونی برای جبران خسارت ناشی از تصادفات و رفتار بی احتیاطانه است. این قانون با تغییرات نسبت به قانون ۱۳۴۷، دامنه شمول، مفاهیم و معیارهای اثبات خسارت را دستخوش تحول کرده و برخی از مفاهیم نوینی را معرفی کرده است. تفاوت های بین حقوق گذشته و قانون جدید در جنبه های ثبوتی و اثباتی موجب شده که شیوه های مطالبه خسارت نیز پیچیدگی بیشتری پیدا کند و توجه دقیق به شرایط و اوضاع و احوال هر پرونده ضرورت یابد.

یکی از مسائل اصلی در دعاوی مطالبه خسارت، تعیین میزان تأثیر بی احتیاطی زیان دیده در وقوع حادثه است. در بسیاری از موارد، عمل یک نفر به تنهایی باعث ایجاد خسارت نمی شود و چندین عامل یا رفتار مشترک در وقوع حادثه دخیل هستند. برای مثال، در تصادفات رانندگی، گاه هم تقصیر راننده و هم بی احتیاطی عابر پیاده موجب حادثه می شود. در چنین شرایطی، مسئولیت کامل متوجه تنها یکی از طرفین نیست و دادگاه با بررسی سهم هر عامل در ایجاد حادثه، میزان خسارت قابل مطالبه را تعیین می کند. این رویه هم در حقوق ایران و هم در حقوق تطبیقی، مانند حقوق انگلستان، مورد توجه قرار گرفته و دادگاه ها با تشریح عوامل مؤثر در وقوع حادثه، سهم زیان دیده و زیان زننده را مشخص می کنند.

مطالبه خسارت معنوی، بخشی از این فرآیند است که اهمیت آن گاه از خسارت مادی نیز فراتر می رود. خسارت معنوی شامل تأثیرات روانی، اضطراب، آسیب حیثیتی و زیان ناشی از نقض حقوق شخصیت است و امکان دریافت جبران آن بر اساس قانون و رویه قضایی فراهم شده است. با وجود اینکه حقوق معنوی در گذشته محدودیت هایی داشته، اما قوانین جدید به ویژه در حوزه تصادفات رانندگی، امکان مطالبه خسارت معنوی را با شرایط مشخص و شفاف فراهم کرده اند. این شرایط شامل شناسایی مسبب حادثه، تعیین میزان تأثیر بی احتیاطی زیان دیده، و رعایت حدود قانونی در محاسبه خسارت است.

در فرآیند مطالبه خسارت، شناخت رابطه سببیت میان رفتار زیان زننده و وقوع حادثه اهمیت ویژه ای دارد. بدون تعیین این رابطه، نمی توان سهم هر طرف را مشخص کرد یا میزان خسارت قابل مطالبه را تعیین نمود. مسئولیت مدنی بر اساس نظریه تقصیر و نظریه خطر، چارچوب قانونی تعیین سهم خسارت و نحوه مطالبه را مشخص می کند. علاوه بر این، مهلت اقامه دعوی، شرایط تأمین خواسته و نحوه ارائه ادله، همگی از جمله مسائلی هستند که در پرونده های مطالبه خسارت ناشی از بی احتیاطی مطرح می شوند و بر نتیجه نهایی دعوی اثرگذارند.

یکی دیگر از جنبه های مهم، مسئله تعدیل خسارت در صورتی است که بی احتیاطی زیان دیده نیز در ایجاد حادثه مؤثر باشد. در این موارد، اعمال قاعده «کاهش سهم خسارت» نه تنها با اصول عدالت سازگار است، بلکه تضمین می کند که زیان زننده بیش از میزان سهم مسئولیت خود متحمل خسارت نشود. این رویه در قوانین و رویه قضایی ایران مورد پذیرش است و در کنار قوانین بیمه و مسئولیت مدنی، امکان تحقق جبران عادلانه را فراهم می آورد.

با توجه به این نکات، بررسی نحوه مطالبه خسارت در مورد بی احتیاطی، ترکیبی از تحلیل قوانین، رویه قضایی و اصول حقوقی است که امکان تعیین سهم مسئولیت و میزان خسارت را در چارچوب قانون فراهم می کند و اهمیت ویژه ای برای فهم مسئولیت مدنی، جبران خسارت و تأمین حقوق زیان دیده دارد.

فهرست مطالب
چکیده
مقدمه:
فصل اول
نحوه مطالبه خسارت در مورد بی احتیاطی
گفتار اول : مفهوم مسئولیت مدنی:
الف – نظریه تقصیر:
ب – نظریه خطر:
مبحث اول : مبانی مسئولیت:
مبحث دوم : منابع مسئولیت مدنی دولت
قانون اساسی:
قانون مسئولیت مدنی:
قانون کار:
مبحث سوم  : انتخاب طرف دعوی
مبحث چهارم : زیانهای قابل مطالبه
مبحث پنجم : محاسن قانون جدید
تکلیف بیمه گر به پرداخت سریع خسارت
۲- زیانهای معنوی
حضور نماینده بیمه گر در جلسات محاکم قضایی
پذیرش بیمه نامه به عنوان وثیقه
تقویت منابع مالی صندوق تامین خسارت بدنی
پیش بینی کمیسیون حل اختلاف تخصصی
مبحث ششم : افزایش دادن تعهد صندوق تامین خسارات بدنی به میزان تعهد دارنده وسیله نقلیه مسسب حادثه
گستره دامنه مسئولیت بیمه گذار
مسئولیت کارفرما در برابر بی احتیاطی کارگر
گفتار اول : مسئولیت کارفرما در برابر بی احتیاطی کارگر
فصل دوم
مبحث اول : جنبه عمومی و خصوصی جرم
مبحث سوم : شرایط اقامه دعوی خصوصی
مبحث دوم : مهلت و چگونگی طرح دعوی خصوصی ناشی از جرم
مبحث پنجم : تأمین خواسته
مبحث چهارم :  دعوی خصوصی ناشی از جرم از سوی غیربزه دیده
تقصیر   fault
ورود خسارت
مبحث ششم : شرایط مطالبه خسارت از تأمین خواسته
مبحث هشتم : مطالبه خسارات مازاد بر دیه،وارد یا مانع
مبحث هفتم : شیوه مطالبه خسارت از تأمین خواسته
رابطه سببیت
مبحث نهم : موافقان جبران خسارت مازاد بر دیه
نظریه شخصی
مبحث دهم : مخالفان خسارات مازاد بر دیه
نتیجه گیری
منابع و ماخذ