مقاله درباره معبد آناهیتا

مقدمه:
معبد آناهیتا در میان یادمان های کهن ایران جایگاهی چشمگیر دارد و نام آن با گستره ای از روایت های تاریخی، باورهای آیینی و جلوه های معماری دیرپا درهم تنیده است. پیوند این بنای سنگی با الهه آب، نشان دهنده اهمیتی است که آب در ذهن و زندگی ایرانیان باستان داشته؛ عنصری زنده که در اسطوره، آیین و سامان دهی زیست شهری حضور مداوم یافته است. در چنین بستری، شکل گیری پرستشگاهی بزرگ در ناحیه ای کهن از سرزمین ایران، تنها رخدادی معماری به شمار نمی آید، بلکه بازتابی از جهان بینی مردمانی است که طبیعت را آمیخته با قداست می دیدند و برای نیروهای حیات بخش آن جایگاهی فراتر از کارکردهای روزمره قائل بودند.

در پهنه غربی ایران، کرمانشاهان از کهن ترین نواحی مسکونی و فرهنگی کشور به شمار می رود؛ سرزمینی که در گذرگاه تاریخ، همواره محل رفت و آمد اقوام، سپاهیان و کاروان های بزرگ بوده است. پیشینه دیرسال این منطقه در نام های گوناگونی که در متون جغرافیایی و تاریخی آمده بازتاب یافته و نشانه هایی از آبادانی، خوشی آب و هوا و رونق زیست در آن دیده می شود. چنین ویژگی هایی سبب شده تا این ناحیه نه تنها جایگاه شکل گیری مراکز شهری، بلکه محل پیدایش بناهای آیینی و یادمانی نیز باشد. حضور مردمانی با ریشه های کهن آریایی و پیوند زبانی و فرهنگی آنان با دیگر بخش های ایران، سیمای تاریخی این سرزمین را ژرف تر کرده و زمینه ای فراهم آورده که در آن سنت های دیرپا در کنار دگرگونی های دوره های مختلف دوام یافته اند.

در میان شهرهای این گستره تاریخی، کنگاور با پیشینه ای طولانی و موقعیتی جغرافیایی ویژه شناخته می شود. قرار گرفتن در مسیرهای ارتباطی مهم، برخورداری از زمین های حاصلخیز و وجود نشانه های کهن زیست انسانی، این ناحیه را به نقطه ای برجسته در حافظه تاریخی منطقه بدل کرده است. آثار باستانی متعدد، از تپه های بسیار کهن تا بناهای آیینی و بازارهای قدیمی، لایه های پیوسته ای از زندگی در دوره های گوناگون را نمایان می سازد. در همین بستر تاریخی است که معبد آناهیتا سربرآورده؛ بنایی با ستون های سنگین، سکوهای بلند و نظمی هندسی که شکوه معماری باستانی را در چشم انداز شهر آشکار می کند و نشانه ای از حضور آیین های مرتبط با آب و باروری در این ناحیه به شمار می رود.

گستره حضور یادمان های وابسته به آناهیتا تنها به این منطقه محدود نمی ماند و در جنوب ایران، در محدوده کازرون و شهر تاریخی بیشاپور نیز جلوه هایی دیگر از همین سنت دیده می شود. این سرزمین با آب فراوان، طبیعت دلپذیر و آثار پرشمار دوره ساسانی، یکی از درخشان ترین کانون های تمدنی ایران باستان به شمار آمده است. نقش برجسته های سنگی، کتیبه های بزرگ، آتشکده ها و سازه های آیینی، همگی از شکوفایی فرهنگی و هنری دوره ای حکایت دارند که در آن پیوند میان قدرت سیاسی و جلوه های معماری به اوج رسیده بود. در کنار این آثار، بنای منسوب به آناهیتا با ساختاری متفاوت و فضای آیینی ویژه، بخشی از سیمای باشکوه بیشاپور را شکل داده و نشانه ای از تداوم باورهای کهن در دل معماری سنگی آن دوره به شمار می آید.

نام آناهیتا در لایه های گوناگون تاریخ ایران حضوری ماندگار دارد؛ از روایت های اساطیری و سنت های نیایشی گرفته تا جلوه های عینی در سنگ و معماری. این حضور پیوسته، بازتاب نگرشی است که در آن آب سرچشمه پاکی، زایش و پایداری دانسته می شد و برای پاسداشت آن، فضاهایی باشکوه و آیینی پدید می آمد. امتداد چنین نگرشی را می توان در بناهای برجای مانده، در نظم ستون ها، در سکوهای بلند سنگی و در هم نشینی معماری با چشم انداز طبیعی پیرامون مشاهده کرد؛ نشانه هایی خاموش که از روزگارانی دور سخن می گویند و در سکوت سنگ، روایت دیرینه سرزمین ایران را زنده نگه می دارند.

فهرست مطالب
کرمانشاه ۱
وجه تسمیه کرمانشاه ۲
تاریخچه شهر کنگاور ۲
شهرستان کازرون ۴
تاریخچه شهر تاریخی بیشاپور ۵
تاریخچه حفاری در شهر بیشاپور ۶
مشخصات شهر بیشاپور ۷
معرفی آثار تاریخی بیشاپور ۸
آرزوى فراموش شده جان تازه مى گیرد ۹
آشفتگى پس از مرگ فاتح: ۱۲
یادگارىهاى مقدونیان: ۱۴
شیوه های معماری ایرانی ۱۹
شیوه پارتی ۲۱
مختصری در مورد سلسله ی اشکانیان (پارت) ۲۵
اشکانیان ۲۵
ارشک شاه و سلسله اشکانیان: ۲۶
فرهاد دوم: ۲۹
سقوط اشکانیان: ۳۱
حدود و متصرفات ایران در زمتن اشکانیان : ۳۱
پرچم ۳۲
مالیات و پول ۳۳
مذهب اشکانی ۳۳
خط و زبان در دوره اشکانی ۳۵
اشکانیان، پادشاهانی بدون دین واحد و رسمی ۳۶
شاهان و خدایان ۳۸
تقدس خدایان برای پادشاهان سلوکی ۳۹
آیا هلنیسم یک جریان دینی بود؟ ۴۰
هنر در جامعه اشکانی ۴۰
آناهیتا، الهه آب ۴۳
معبد ناهید یا قصر خسرو ۵۱
معبد منسوب به آناهیتا ۵۸
آناهیتا با ستون های شگفت انگیز ۶۰
جایگاه نذورات (ستونهای یادبود) ۶۳
تالار تشریفات ۶۳
ایوان موزائیک ۶۴
سمت چپ رودخانه شاپور ۶۴
نقش دوم (سمت چپ رودخانه شاپور): ۶۵
نقش سوم (سمت چپ رودخانه شاپور): ۶۵
نقش چهارم (سمت چپ رودخانه شاپور): ۶۵
نقش اول (سمت راست رودخانه شاپور): ۶۶
نقش دوم (سمت راست رودخانه شاپور): ۶۶
آسیب شناسی آتشگاه ۶۶
آسیب شناسی معبد آناهیتا ۶۷
آسیب شناسی برج و باروی حصار بصورت اجمالی ۶۸
آسیب شناسی ایوان غربی ۷۰
منابع: ۷۱