مقاله حسابداری شرکت های تجاری و سهامی در نظام مالی ایران

مقدمه:
حسابداری به عنوان ابزار اصلی ثبت، تحلیل و ارائه اطلاعات مالی، نقش حیاتی در نظام اقتصادی و بازرگانی هر کشور ایفا می کند و در چارچوب شرکت های تجاری و سهامی، اهمیت آن به مراتب افزایش می یابد. تحولاتی که طی چند دهه گذشته در این حوزه رخ داده است، نه تنها در ثبت عملکردها و ارائه گزارش های مالی، بلکه در توانایی تحلیل، پیش بینی روندهای اقتصادی و مدیریت سرمایه و منابع، نقش کلیدی ایفا کرده است. سیستم حسابداری شرکت های تجاری، با بهره گیری از روش ها و تکنیک های نوین، امکان شفاف سازی اطلاعات، مدیریت صحیح دارایی ها و بدهی ها و تصمیم گیری دقیق در زمینه افزایش یا کاهش سرمایه و انتشار اوراق قرضه را فراهم می کند.

در نظام مالی ایران، جایگاه بخش خصوصی و شرکت های سهامی با قانون اساسی و مقررات تجاری مشخص شده است. بخش خصوصی به عنوان مکمل بخش دولتی و تعاونی، مسئولیت قابل توجهی در فعالیت های اقتصادی، تولید، توزیع و سرمایه گذاری دارد و شرکت های سهامی به دلیل تقسیم سرمایه به سهام و محدودیت مسئولیت سهامداران، ساختاری مطلوب برای جذب سرمایه گذاران و گسترش فعالیت های تجاری ایجاد می کنند. شرکت های سهامی عام و خاص، با رعایت مراحل قانونی، از ثبت اولیه تا انتشار سهام، تشکیل مجامع عمومی و اجرای تغییرات سرمایه، نمونه ای از نحوه اعمال قوانین حسابداری در محیط عملیاتی هستند.

سیستم های مختلف حسابداری، شامل حسابداری دولتی، صنعتی، مالیاتی، بودجه بندی و حسابرسی، در کنار یکدیگر یک چارچوب کامل برای مدیریت مالی شرکت ها ایجاد می کنند. حسابداری دولتی بر اساس قوانین و بودجه تصویب شده دولت عملیات مالی سازمان ها را ثبت و گزارش دهی می کند؛ حسابداری صنعتی بر هزینه های تولید، تخصیص هزینه های غیرمستقیم و کنترل استانداردها تمرکز دارد؛ حسابداری مالیاتی میزان درآمد مشمول مالیات و تعهدات قانونی شرکت ها را مشخص می کند و نظام حسابرسی، صحت عملیات مالی و کارایی کنترل داخلی را تضمین می کند. بودجه بندی نیز با طراحی برنامه های مالی کوتاه، میان و بلندمدت، امکان پیش بینی و مدیریت منابع را فراهم می سازد و طراحی نظام های مالی، چهارچوب کلی برای هماهنگی و استفاده از تمامی ابزارهای مالی و حسابداری ارائه می دهد.

شرکت های سهامی به ویژه، با انتشار سهام با نام یا ممتاز و تفکیک سرمایه به واحدهای مشخص، امکان کنترل دقیق سرمایه، بهره گیری از منابع مالی گسترده و افزایش نقدینگی برای فعالیت های بازرگانی را فراهم می کنند. مجامع عمومی، مدیران و بازرسین نقش تعیین کننده ای در نظارت بر ثبت سرمایه، تغییرات سرمایه، پرداخت سود و اجرای عملیات تصفیه و انحلال دارند. گزارش های مالی شامل صورت سود و زیان، ترازنامه، گزارش عملکرد و تغییرات وضعیت مالی، ابزار اصلی برای تحلیل وضعیت مالی شرکت، تصمیم گیری سرمایه گذاران و شفاف سازی وضعیت اقتصادی است.

حسابداری سهامی با ترکیب تئوری و عمل، یک زبان دقیق و استاندارد برای ثبت و گزارشگری مالی ایجاد کرده است. این زبان با مجموعه ای از اصول، استانداردها و رویه های مستدل، امکان مقایسه و تحلیل داده های مالی را فراهم می کند و همزمان به عنوان پایه توسعه و نوآوری در روش های مالی و حسابداری شرکت های تجاری عمل می کند. تئوری حسابداری، چارچوبی منسجم برای استدلال منطقی و بررسی فرآیندها، سنجش عملکرد و انطباق با استانداردهای بین المللی و ملی ارائه می دهد و امکان انتخاب رویه های حسابداری متناسب با شرایط اقتصادی و مالی کشور را فراهم می کند.

حسابداری شرکت های تجاری و سهامی در نظام مالی ایران، فراتر از ثبت و گزارشگری ساده، به عنوان یک ابزار کلیدی مدیریت سرمایه، تحلیل اقتصادی و ارتقای شفافیت مالی، جایگاه ویژه ای دارد. پیاده سازی دقیق نظام های حسابداری، رعایت اصول و استانداردها و استفاده از روش های نوین، موجب استحکام مبانی مالی شرکت ها، شفافیت عملکرد و افزایش اعتماد سرمایه گذاران در بازار می شود و شرکت های سهامی را به ستون اصلی نظام اقتصادی کشور تبدیل می کند.

فهرست مطالب
حسابداری شرکتها ۱
مقدمه ۳
بخش اول آشنائی با نظامها و مقرارت جاری شرکتها ۹
قسمت اول: نظامهای حسابداری ۹
دفاتر قانونی شرکت ۱۳
اصول ثبت دفاتر قانونی شرکت ۱۵
مواردیکه در دفتر نویسی ممنوع می باشد ۱۶
مواردیکه موجب رد دفاتر قانونی می شود ۱۷
تعریف شرکت : ۲۰
شخصیت حقیقی و شخصیت حقوقی: ۲۰
انواع شرکت ها ۲۰
تشکیل شرکت ۲۲
پذیره نویسی سهام شرکت ۲۲
هزینه های تاسیس شرکت ۲۳
اساسنامه قانونی شرکت ۲۴
مجمع عمومی موسس شرکت ۲۵
مدارک لازم برای ثبت شرکت ۲۶
بخش دومدشرکتهای سهامی ۲۷
انواع شرکتهای سهامی ۲۷
سهام ۲۸
انواع سهام ۲۸
علل انتشار سهام با نام ۲۹
علل انتشار سهام ممتاز ۲۹
انواع امتیازات سهام ممتاز ۳۰
تفاوتهای شرکت سهامی عام و شرکت سهامی خاص ۳۰
عملیات حسابداری ثبت سرمایه ۳۲
حساب سرمایه ××× ۳۲
مراحل قانونی مطالبه و پرداخت بقیه بهای سهام ۳۲
اوراق قرضه ۳۴
مجامع عمومی صاحبان سهام ۳۵
تغییرات در سرمایه شرکت سهامی ۳۷
موارد افزایش سرمایه شرکت ۳۹
موارد تبدیل سهام شرکت ۴۰
موارد کاهش سرمایه شرکت ۴۱
حساب صرف سهام یا کسر سهام ۴۲
موارد انحلال و تصفیه شرکت های سهامی ۴۳
عملیات مربوط به تصفیه شرکت سهامی ۴۴
سود شرکت و موارد پرداخت آن ۴۴
تبدیل شرکت سهامی خاص به شرکت سهامی عام ۴۵
گزارش های مالی شرکت ۴۶
صورت نهائی شرکت سهامی ۴۷
گزارش تولید ۴۸
حساب تولید ۵۰
گزارش عملکرد: ۵۱
گزارش سود و زیان ۵۲
گزارش تقسیم سود یا تامین زیان ۵۷
صورت خلاصه سود وزیان ۵۹
گزارش ترازنامه ۶۳
دارایی های ثابت: ۶۴
دارایی های غیر مشهود : ۶۴
بدهی های ثابت : ۶۵
ارزش ویژه : ۶۵
الف : در دفاتر قانونی شرکت : ۶۶
فهرست موارد افشاء ۶۹
ترازنامه ۷۰
سرمایه گذاری کوتاه مدت در سهام و اوراق بهادار ۷۱
اسناد دریافتی ۷۱
حسابهای دریافتنی ۷۲
موجودیهای مواد کالا ۷۳
پیش پرداختها ۷۴
دارائیهای استهلاک پذیر و استهلاک ۷۴
سرمایه گذاریهائی که از لحاظ حسابداری مشمول تلفیق نمی باشند ۷۵
دارائیهای نامشهود ۷۶
مالیات بر درآمد پرداختنی ۷۶
اسناد پرداختنی ۷۷
حسابهای پرداختنی ۷۷
سایر بدهیهای جاری ۷۸
بدهیهای بلند مدت ۷۸
حقوق صاحبان سهام ۷۹
صورت تغییرات در وضعیت مالی ۸۰
صورت حساب سود و زیان ۸۱
رویه های حسابداری ۸۲
تغییرات حسابداری ۸۳
ترکیب واحدهای تجاری ۸۴
تعهدات و بدهیهای احتمالی ۸۵
اقلام غیر مترقبه ۸۶
تسعیر اقلام ارزی ۸۶
مخارج استقراض (تامین مالی) منظور شده به حساب دارائیها ۸۷
مزایای پایان خدمت کارکنان ۸۷
موارد افشا در ارتباط با اشخاص وابسته ۸۷
گزارشگری در مورد قسمتهای مختلف واحد تجاری ۸۹
تعهدات کوتاه مدتی که انتظار می رود تمدید شود ۹۱
اطلاعات مکمل مربوط به تغییر سطح قیمتها ۹۲
منابع ۹۳