
پروژه روستا
مقدمه
روستای پشتیر، واقع در دهستان گوراب زرمیخ از بخش میرزا کوچک جنگلی شهرستان صومعه سرا، یکی از سکونتگاه های روستایی مهم استان گیلان است که به دلیل موقعیت جغرافیایی، منابع طبیعی غنی و سابقه تاریخی و اجتماعی، مطالعه و بررسی آن اهمیت ویژه ای دارد. این روستا از شمال به گوراب زرمیخ، از شرق به کمامردخ، از جنوب به خشک نودهان و از غرب به روستاهای تطف و چالکسر محدود می شود و در ۴۹ درجه و ۱۲ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۷ درجه و ۱۶ دقیقه عرض جغرافیایی واقع گردیده است. فاصله آن تا مرکز دهستان ۳ کیلومتر، تا مرکز بخش ۳ کیلومتر، تا مرکز شهرستان ۱۶ کیلومتر و تا مرکز استان (رشت) ۴۲ کیلومتر است که نشان دهنده نزدیکی روستا به مراکز اداری و خدماتی است و بر میزان دسترسی ساکنان به امکانات شهری تأثیرگذار می باشد.
از منظر منابع طبیعی و کشاورزی، اراضی پشتیر عمدتاً به کشت برنج اختصاص یافته و درصدی از زمین ها نیز برای تولید سبزیجات، صیفی جات و محصولات باغی مانند چای مورد استفاده قرار می گیرند. آب مورد نیاز کشاورزی از طریق نهرها، کانال های آبرسانی و سیستم های پمپاژ تأمین می شود، اگرچه کمبود نزولات جوی در برخی فصول باعث کاهش ظرفیت آبیاری می گردد. علاوه بر این، آب آشامیدنی روستا از طریق چاه های عمیق و شبکه توزیع بهداشتی به خانوارها ارائه می شود که با وجود عملکرد مناسب، نیازمند بهسازی و تقویت می باشد.
بررسی جمعیتی روستا نشان می دهد که از دهه ۴۵ تا ۷۵، جمعیت پشتیر تغییرات نسبی داشته و به سمت تثبیت و کاهش رشد جمعیت در دهه های اخیر میل کرده است. اطلاعات سال ۱۳۷۹ نشان می دهد جمعیت کل ۳۲۱۸ نفر بوده که شامل ۱۷۰۸ مرد و ۱۵۱۰ زن می باشد و نسبت جنسی در روستا ۱۱۳ نفر مرد به ازای هر ۱۰۰ نفر زن است. ساختار سنی نیز نشان دهنده حضور گسترده گروه های سنی زیر ۱۵ سال و ۱۵ تا ۶۴ سال است که اهمیت فعالیت اقتصادی، آموزشی و فرهنگی را در این منطقه برجسته می سازد. تعداد خانوارها در طول دهه های اخیر از ۳۸۴ خانوار در سال ۱۳۴۵ به ۵۷۰ خانوار در سال ۱۳۷۹ رسیده و با کاهش اندازه متوسط خانوار، روند تبدیل خانوارهای گسترده به هسته ای مشهود است.
وضعیت آموزشی و فرهنگی روستا نیز قابل توجه است، به گونه ای که پنج واحد دبستان و دو مدرسه راهنمایی در شرق، مرکز و جنوب روستا مستقر شده اند و میزان سواد افراد شش ساله و بالاتر در دهه های اخیر به بیش از ۷۰ درصد رسیده است. این امر نشان دهنده رشد فرهنگ آموزشی و اهمیت آموزش به عنوان محور توسعه اجتماعی و اقتصادی روستا می باشد.
فعالیت اقتصادی ساکنان پشتیر عمدتاً بر پایه کشاورزی و دامداری سنتی استوار است. اراضی برنجکاری ۶۸۰ هکتار با بازده متوسط ۴ تن شلتوک در هر هکتار، بخش عمده ای از اقتصاد روستا را تشکیل می دهند. دامداری شامل پرورش گاو، گوساله، گاومیش و طیور به صورت خانوادگی انجام می شود و واحدهای صنعتی و کارگاهی شامل چهار واحد برنجکوبی، یک واحد چوبری و یک کارخانه تولید کیک و کلوچه است. علاوه بر این، واحدهای تجاری و خدماتی متنوع در مرکز و محور اصلی روستا فعالیت دارند.
از نظر کالبدی، روستای پشتیر دارای ساختاری پراکنده است و معماری آن ترکیبی از الگوهای سنتی و جدید می باشد. ساختمان های قدیمی از چوب، گل و الیاف گیاهی ساخته شده و دارای فضاهای بسته، نیمه باز و باز هستند، در حالی که معماری جدید با استفاده از مصالح مقاوم مانند آجر، بلوک سیمانی، آهن و سیمان، تفکیک فضایی دقیق تر و رعایت اصول ایمنی را فراهم می آورد. فضاهای آموزشی، مذهبی، بهداشتی و تجاری به طور پراکنده در سطح روستا استقرار یافته اند و معابر روستا نیز شامل جاده های اصلی و فرعی با پوشش آسفالته و شنی هستند که دسترسی ساکنان به خدمات و زمین های کشاورزی را تسهیل می کند.
عوامل طبیعی مانند آب، توپوگرافی هموار، خاک غنی و اقلیم مساعد، همراه با عوامل اجتماعی و فرهنگی شامل اشتراکات زبانی، قومی و خویشاوندی، باعث شکل گیری و تداوم سکونت در این روستا شده اند. همچنین، پیشنهادات بهسازی معماری و سازه ای، شامل رعایت اصول فنی، کلاف بندی مناسب، استفاده از مصالح مقاوم و طراحی فضاهای مسکونی متناسب با نیازهای خانوار، می تواند کیفیت زندگی و دوام ابنیه را بهبود بخشد.