مقاله مدیریت استراتژیک در صنعت توریسم

مقدمه:
در ذهن بسیاری از افراد، مفهوم «صنعت» معمولا با حوزه هایی مانند خودروسازی، لوازم خانگی، فناوری، ماشین آلات صنعتی یا صنایع سنگین گره خورده است و کمتر پیش می آید که توریسم به عنوان یک صنعت مستقل و تاثیرگذار در ساختار اقتصادی کشورها تلقی شود. این برداشت، به ویژه در جوامعی که اقتصاد آنها بر منابع انرژی یا صنایع سنتی استوار است، پررنگ تر دیده می شود. در چنین فضایی، فعالیت های گردشگری اغلب به عنوان مجموعه ای از خدمات پراکنده و غیر مولد در نظر گرفته می شوند، نه یک صنعت با زنجیره ارزش، ساختار مدیریتی و ظرفیت های گسترده اقتصادی.

در حالی که تجربه بسیاری از کشورها نشان می دهد توریسم، یکی از پویاترین و سودآورترین صنایع جهان معاصر به شمار می رود. گردشگری امروزه تنها به جابه جایی افراد و بازدید از جاذبه ها محدود نمی شود، بلکه شبکه ای پیچیده از خدمات اقامتی، حمل و نقل، بازاریابی، فناوری اطلاعات، منابع انسانی و سیاست گذاری های کلان را در بر می گیرد. همین ویژگی ها سبب شده است که مدیریت استراتژیک در صنعت توریسم، نقشی تعیین کننده در موفقیت یا ناکامی کشورها و مقاصد گردشگری ایفا کند.

در بسیاری از کشورها، توریسم به عنوان یکی از منابع اصلی تولید درآمد ملی شناخته می شود. نمونه های منطقه ای و جهانی به روشنی نشان می دهند که حتی کشورهایی با منابع طبیعی محدود یا فاقد پیشینه تاریخی گسترده، با اتکا به برنامه ریزی استراتژیک، توانسته اند جایگاهی برجسته در بازار جهانی گردشگری به دست آورند. کشورهایی مانند مالزی یا بحرین، با سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت ها، برندینگ مقصد و تنوع بخشی به محصولات گردشگری، توانسته اند توریسم را به یکی از ارکان اصلی اقتصاد خود تبدیل کنند؛ مساله ای که اهمیت مدیریت استراتژیک را بیش از پیش برجسته می سازد.

در ایران، با وجود برخورداری از موقعیت جغرافیایی ممتاز در اتصال شرق و غرب، تنوع کم نظیر اقلیمی، آثار تاریخی متعدد و جایگاه ویژه فرهنگی و مذهبی، صنعت توریسم تاکنون نتوانسته است جایگاه واقعی خود را در اقتصاد ملی پیدا کند. سهم ناچیز درآمدهای گردشگری در مقایسه با ظرفیت های موجود، نشان دهنده فاصله معنادار میان توان بالقوه و عملکرد بالفعل این صنعت است. این فاصله، بیش از هر چیز ریشه در نبود نگاه استراتژیک، ضعف در سیاست گذاری کلان و ناهماهنگی میان بخش های مختلف مرتبط با گردشگری دارد.

مدیریت استراتژیک در صنعت توریسم، به معنای شناخت دقیق محیط داخلی و خارجی، تحلیل فرصت ها و تهدیدها، ارزیابی نقاط قوت و ضعف و تدوین راهبردهایی هماهنگ با واقعیت های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی است. صنعت گردشگری به دلیل ماهیت بین بخشی خود، بیش از بسیاری از صنایع دیگر به تصمیمات کلان مدیریتی وابسته است. مسائلی مانند امنیت، زیرساخت های ارتباطی، نظام ویزا، تبلیغات بین المللی، تصویر ذهنی مقصد و نقش فناوری اطلاعات، همگی در چارچوب مدیریت استراتژیک معنا پیدا می کنند.

یکی از ابعاد نوین و رو به رشد این صنعت، توریسم پزشکی است که در سال های اخیر جایگاه ویژه ای در معادلات گردشگری منطقه ای پیدا کرده است. ایران، با برخورداری از نیروی انسانی متخصص و امکانات درمانی پیشرفته در برخی حوزه ها، به یکی از مقاصد مهم گردشگری درمانی در میان کشورهای همسایه تبدیل شده است. این شاخه از توریسم، نمونه ای روشن از پیوند میان خدمات تخصصی، سیاست گذاری هوشمندانه و مدیریت استراتژیک به شمار می رود؛ پیوندی که می تواند الگوی مناسبی برای سایر بخش های صنعت گردشگری باشد.

از سوی دیگر، بررسی تجربه کشورهایی که در جذب گردشگر موفق بوده اند، نشان می دهد که نگاه مقطعی و غیر برنامه ریزی شده، جای خود را به رویکردهای بلندمدت داده است. استفاده از ابزارهای تحلیلی، بهره گیری از فناوری اطلاعات، تدوین ماموریت ها و اهداف روشن و توجه به بازارهای هدف، از عناصر اصلی مدیریت استراتژیک در این صنعت محسوب می شوند. در غیاب چنین رویکردی، حتی برخورداری از جاذبه های فراوان نیز نمی تواند به تنهایی تضمین کننده موفقیت باشد.

صنعت توریسم، عرصه ای است که در آن رقابت میان مقاصد گردشگری به شدت افزایش یافته و تصمیمات مدیریتی نقش تعیین کننده ای در سهم هر کشور از بازار جهانی ایفا می کند. در این چارچوب، مدیریت استراتژیک نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر برای بقا و اثرگذاری در فضای رقابتی گردشگری به شمار می رود.

فهرست مطالب
فصل اول- مقدمات و آمار و اطلاعات کلی و مورد نیاز
مقدمه
توریسم و توسعه
سابقه جهانگردی در ایران
ایجاد تشکیلات توریستی در ایران
اشتغال و جهانگردی
سازمان جهانی جهانگردی
مهمترین فعالیتهای سازمان جهانی جهانگردی
برنامه های عمومی کار سازمان جهانی جهانگردی
انواع عضویت در سازمان جهانی جهانگردی
کمکهای سازمان جهانی جهانگردی
سیمای جهانی جهانگردی
فصل دوم- اهاف و ماموریتها
ایران و معضلی به نام توریسم
کمی آمار برای روشن شدن موضوع
هر روز بدتر از دیروز
ورود گردشگران بین المللی به ایران
خروج ایرانیان از کشور
هزینه گردشگری
تاسیسات اقامتی
هتل
هتل آپارتمانها و مسافرخانه ها
دفاتر خدمات مسافرتی
مبادی بین المللی ورودی ایران
ناهمخوانی منابع و سهم از درآمدهای توریسم
فناوری اطلاعات ابزار استراتزیک هزاره سوم
دیدگاههای کلان تغییر کند
برگزاری کنفرانس UNWTO
فصل سوم- نقاط ضعف و قوت داخلی
جاذبه های توریستی ایران
درصد آثار تاریخی دنیا در ایران وجود دارد
جاذبه و چشم اندازهای طبیعی
جاذبه های فرهنگی و هنری و یادمانهای تاریخی
جاذبه های مذهبی و مراکز زیارتی
نتایج یک مقاله کارشناسی ارشد
مقاله ای دیگر
فصل چهارم- نقاط ضعف و قوت خارجی
ویزا- کارت اعتباری و مالیات
تبلیغات طبل اغراق آمیز
تاثیرات سینما بر صنعت توریسم
امنیت حتی مهمتر از زیرساخت ها
فصل پنجم- تحلیلهای گروه
EFA
ماتریس تجزیه و تحلیل عوامل داخلی
ماتریس تجزیه و تحلیل عوامل خارجی
فهرست منابع