مقاله درباره سازماندهی کمی

مقدمه:
تحولات اقتصادی، اجتماعی و فناوری در جوامع معاصر، مدیریت و سازماندهی را به یکی از پیچیده ترین حوزه های علوم سازمانی تبدیل کرده است. از اواخر قرن نوزدهم و به ویژه قرن بیستم، با رشد سریع سازمان ها و پیچیدگی های فزاینده تولید و خدمات، مدیریت به عنوان یک دانش تخصصی شکل گرفت و ضرورت تدوین نظریه ها و تئوری های سازمانی بیش از پیش آشکار شد. سازمان ها دیگر صرفاً ساختارهای ساده و محدود نبودند؛ افزایش جمعیت، پیشرفت تکنولوژی، کمبود منابع و فشارهای اقتصادی، مدیریت منابع انسانی و مادی را به یک فعالیت دقیق و سازمان یافته تبدیل کرده است.

پیشرفت مدیریت تا انقلاب صنعتی به شکل هماهنگ و منسجم نبود و بسیاری از اقدامات آن زمان بیشتر تجربی و پراکنده بود. آدام اسمیت با بررسی های خود در کارخانه سنجاق سازی، نخستین گام ها را در جهت تحلیل علمی تقسیم کار برداشت و چارلز بابیچ با ارائه مفاهیم مهندسی صنعتی و اختلاف دستمزدها، زمینه ای برای شکل گیری مدیریت علمی فراهم آورد. این روند، زمینه را برای تدوین نظریه های تیلور و شکل گیری مکتب کلاسیک مدیریت آماده کرد. مطالعه تاریخ مدیریت نشان می دهد که سازماندهی و طراحی ساختارهای سازمانی همواره با هدف افزایش کارایی، هماهنگی و بهره وری منابع انسانی و مادی توسعه یافته است.

مکتب کلاسیک، با تمرکز بر ساختار رسمی سازمان و رفتار عقلانی اعضا، تلاش کرد تا اصولی برای اداره کارآمد سازمان ها ارائه دهد. در این مکتب، سازمان ها به عنوان مجموعه ای از وظایف و مشاغل تعریف می شدند و هدف اصلی، ایجاد نظم، تقسیم کار و استانداردسازی فرآیندها بود. نظریه های بروکراسی وبر و تخصص گرایی فایول نمونه های بارز این مکتب به شمار می روند که تأکید بر سلسله مراتب، تفویض اختیار و تقسیم وظایف داشتند.

با گذر زمان و افزایش پیچیدگی های محیط سازمانی، مکتب نئوکلاسیک یا روابط انسانی پا به عرصه گذاشت. این دیدگاه با استفاده از علوم رفتاری، روانشناسی و جامعه شناسی نشان داد که انگیزش و رفتار کارکنان تنها از طریق محرک های مادی قابل تبیین نیست و ابعاد انسانی و اجتماعی نقش تعیین کننده ای در عملکرد سازمان دارند. نتایج تحقیقات هاثورن و پیروان مکتب رفتارگرایی موجب شد که نگاه به سازمان ها به شکل سیستم های اجتماعی و پویا تغییر کند و مدیریت منابع انسانی و رفتار سازمانی به عنوان عناصر کلیدی سازمان ها مطرح شوند.

مکتب نوین مدیریت یا مکتب مبتنی بر تئوری سیستم ها، با رویکردی جامع و کل نگر، سازمان را به عنوان مجموعه ای از عناصر مرتبط و وابسته به یکدیگر تعریف می کند که به منظور تحقق اهداف مشخص فعالیت می کنند. این دیدگاه، بررسی روابط میان واحدها، اثرات متقابل و تأثیرات محیط خارجی را در تصمیم گیری ها و طراحی ساختارهای سازمانی ضروری می داند. نگاه سیستماتیک به سازمان، امکان تحلیل دقیق، هماهنگی میان منابع و انعطاف در برابر تغییرات محیطی را فراهم می آورد و سازماندهی کمی را به یک فعالیت علمی و قابل اندازه گیری تبدیل می کند.

سازماندهی، فرایند تقسیم کار، تفویض اختیار و تعیین روابط میان اعضای سازمان است تا همکاری جمعی برای تحقق اهداف مشترک تسهیل شود. هر سازمان، از تعامل میان مهارت ها و ارزش های انسانی، منابع مادی و تکنولوژی شکل می گیرد و مدیریت، عامل اصلی گردش و هدایت این عناصر است. توسعه سازمان و ایجاد واحدهای متعدد نیازمند هماهنگی دقیق و برنامه ریزی ساختاری است که علاوه بر تعیین وظایف و مسئولیت ها، روابط میان افراد و واحدها را نیز مشخص کند. در این زمینه، تفاوت میان سازمان رسمی و غیررسمی اهمیت ویژه ای دارد؛ سازمان رسمی بر اساس قواعد و مقررات، سلسله مراتب و مسئولیت ها تعریف می شود، در حالی که سازمان غیررسمی، شبکه ای از روابط اجتماعی و تعاملات غیررسمی است که بر رفتار و عملکرد کارکنان تأثیر می گذارد.

تعاریف مختلف سازمان، از منظر ربرت پرستاس، تالکت پارسنز و سایر پژوهشگران، بر نقش سیستماتیک، هماهنگی تلاش ها و تحقق اهداف مشترک تأکید دارند. سازماندهی کمی، با بهره گیری از اصول کلاسیک، روابط انسانی و نگرش سیستمی، امکان اندازه گیری دقیق، تخصیص بهینه منابع و ایجاد ساختاری انعطاف پذیر برای پاسخ به نیازهای متنوع سازمانی را فراهم می آورد. این رویکرد، سازمان را به یک واحد منسجم و کارآمد تبدیل می کند که قادر به تحقق اهداف متعدد و متنوع در محیط پیچیده و پویا می باشد.

فهرست مطالب
مقدمه: ۱
مکتب ها و تئوریهای مدیریت: ۱
مکتب کلاسیک: ۴
نئوکلاسیک و نوعدوستی صنعتی: ۵
مکتب نوین مدیریت یا مکتب مبنی بر تئوریهای سیستمها: ۷
«سازمان و سازماندهی». ۹
تعریف سازمان از دیدگاه های مختلف: ۱۰
«سازمان رسمی و سازمان غیر رسمی». ۱۴
سازمان رسمی: ۱۴
سازمان غیر رسمی: ۱۵
خصوصیات سازمانهای غیر رسمی: ۱۷
«ترکیب سازمان رسمی». ۱۹
مناطق مدیریت (Management Zones) 21
«تثبیت سازمان». ۲۳
بوروکراسی (Bureaucracy): 24
مارکسیسم و بوروکراسی: ۲۷
ماکس و بروبوروکراسی: (Max weber) 28
«سازماندهی Organization». ۳۱
تعریف سازماندهی: ۳۱
«نمودارهای سازمانی». ۳۳
«تقسیم کار و طبقه بندی وظائف در تشکیل سازمان». ۳۶
انواع سازماندهی: ۳۸
– طبقه بندی بر حسب زمان (D.by Time): 39
– طبقه بندی بر حسب ناحیه یا منطقه جغرافیایی (D.by Teritory or Geography): 42
– ساخت سازمانی ماتریسی و مقاله ای (Matrix and project organization) 43
«صف و ستاد». ۴۵
– صف وظایف آن: ۴۵
– ستاد و وظایف آن: ۴۷
– انواع سازمانهای صف و ستاد: ۴۸
– انواع ستاد: ۵۰
۱) ستاد عمومی: general staff 50
۲) ستاد شخصی personal staff: 51
۳) ستاد تخصصی Special staff: 52
الف) ستاد مشورتی Advisory staff: 53
ب) ستاد خدمات Service staff: 54
ج) ستاد نظارت و کنترل Control staff: 54
د) ستاد وظیفه ای Functional staff: 55
روابط صف و ستاد: ۵۵
بهبود روابط صف و ستاد: ۵۷
«تفویض اختیار و عدم تمرکز». ۵۷
– نظریه های کلاسیک اختیار: ۵۷
-نظریه چستر بارنارد « Chester Barnard» : ۵۹
قانون موقعیت (Low of the Situation): 61
«تفویض اختیار». ۶۳
– محاسن تفویض اختیار: ۶۴
فهرست منابع و مأخذ:۶۹

فهرست منابع و مأخذ:
۱) سازمان و مدیریت (آقای دکتر علی محمد اقتداری)
۲) مدیریت روابط انسانی و روابط کار (آقای دکتر ناصر میرسپاسی)
۳) اصول و مبانی مدیریت (دکتر عبدا…جاسبی)
۴) تئوریها و اصول مدیریت (دکتر علیرضا امیر کبیری)
۵) سازماندهی پنج الگوی سازگار (هنری مینتربرگ، ترجمه آقایان وزیری سابقی و فقیهی)
۶) اصول مدیریت (دکتر علی رضائیان)
۷) مدیریت رفتاری سازمانی (پاول هرسی و کنت ایلچ بلانچارد، ترجمه دکتر قاسم کبیری)
۸) مدیریت اسلامی (محمد حسن نبوی)
۹) اصول مدیریت (لئونارد کازمایر، ترجمه دکتر اصغر زمردیان و آرمن مهروژان)
۱۰) مدیریت مالی (ریمودندپی نوو، ترجمه و اقتباس دکتر جهانخانی و دکتر پارسائیان)
۱۱) مدیریت تولید (دکتر مهدی الوانی و مهندس نصرا… میر رفیعی)
۱۲) مدیریت فرهنگ سازمان (دکتر ناصر میرسپاسی و پریچهر معتمد گرجی)
۱۳) رفتار سازمانی (فردلوتانز، ترجمه غلامعلی سرمدی)
۱۴) مدیریت عمومی (سید مهدی الوانی)
۱۵) شبکه مدیریت (رابرت بلیک، ترجمه محمود توتونچیان)
۱۶) روان شناسی مدیریت (ادگاردشاین، ترجمه ابوالفضل صادقپور و حبیب بهزادی)
۱۷) سیر اندیشه اداری و مبانی علوم اداری (علی رضا بشارت)
۱۸) مدیریت بر مبنای هدف و نتیجه در بخش دولتی (جرج موریسی، ترجمه سید مهدی الوانی و فریده معتمدی)
۱۹) دوره عمر سازمان (ایساک ادیزس، ترجمه کاوه محمد سیروس)
۲۰) مدیریت امور کارکنان و منابع انسانی (شیمون ال دولان و شولد راندال اس، ترجمه محمد علی طوسی و محمد صائبی)
۲۱) تئوریهای میدریت و مدلهای سامان (منوچهر کیا)
۲۲) مکاتب مدیریت استراتژیک (ناصر میر سپاسی)
۲۳) قابلیت انعطاف در ساختار منابع انسانی (ناصر میر سپاسی)
۲۴) رفتار در سازمانها (دیویس و نیوسترام جی)
۲۵) تئوری سازمان و طراحی ساختار (ریچاردال دفت، ترجمه علی پارسیان و سید محمد اعرابی)
۲۶) اصول مدیریت (کونتز، ترجمه محمد علی طوسی)
۲۷) اصول مدیریت (هاینز، ترجمه سید امین ا… علوی) – اصول مدیریت (سیریل، ترجمه اکبر مهدویان)