تحقیق پیرامون آب و هوای ایران

مقدمه:
ایران با وسعتی بالغ بر ۱،۶۴۰،۱۹۵ کیلومتر مربع، در نیمه جنوبی منطقه معتدل شمالی واقع شده و بین عرض های جغرافیایی ۲۵°۰۳′ تا ۳۹°۴۷′ شمالی و طول های شرقی ۴۴°۱۴′ تا ۶۳°۲۰′ از نصف النهار گرینویچ گسترده است. این موقعیت جغرافیایی، کشور را در تقاطع چندین سامانه آب و هوایی مهم قرار داده است که موجب ایجاد تنوع آب و هوایی چشمگیر در سرتاسر سرزمین شده است. بیش از ۹۰ درصد از خاک ایران در محدوده فلات ایران جای گرفته است، فلاتی وسیع و عمدتاً کوهستانی که میانگین ارتفاع آن بیش از ۱۲۰۰ متر از سطح دریا است و نقش اصلی را در تعیین شرایط اقلیمی کشور ایفا می کند. ایران کشوری است که از نظر شکل زمین شناسی و ناهمواری های طبیعی، با تنوع چشمگیر ارتفاعات، دشت ها و زمین های قابل کشت، نمونه ای بارز از تأثیر ساختار توپوگرافی بر آب و هوا محسوب می شود.

بیش از نیمی از مساحت ایران را کوه ها و ارتفاعات تشکیل می دهند، که هر یک تأثیر مستقیم بر الگوهای بارش، دما و جریان های هوا دارند. ارتفاعات البرز و زاگرس، به عنوان دو ستون اصلی ناهمواری ها، با جهت گیری شمالی-جنوبی و غربی-شرقی، مسیر حرکت سامانه های بارشی را تغییر داده و باعث ایجاد تفاوت های اقلیمی بین مناطق شمالی، غربی و مرکزی می شوند. همچنین، وجود دشت های وسیع و فلات های نیمه خشک در بخش های مرکزی و شرقی کشور، باعث کاهش میزان بارش و افزایش درجه حرارت در تابستان و سردی محسوس در زمستان می شود. به این ترتیب، ترکیب کوه ها، دشت ها و فلات ها به شکلی پیچیده، الگوهای اقلیمی متفاوتی را در مقیاس منطقه ای ایجاد کرده است.

پست ترین نقطه داخلی ایران چاله لوت با ارتفاع ۵۶ متر و بلندترین نقطه کشور قله دماوند با ارتفاع ۵۶۱۰ متر در رشته کوه البرز، نمونه های بارزی از تنوع شدید توپوگرافی هستند که بر شرایط آب و هوایی اثر مستقیم دارند. تغییرات ارتفاعی شدید، علاوه بر تأثیر بر دما و رطوبت، موجب ایجاد میکروکلیماهای خاص در نواحی مختلف شده است. به عنوان مثال، ارتفاعات البرز و زاگرس نقش مهمی در ایجاد بارش های فصلی و تنظیم جریان های هوای مرطوب دریای خزر دارند، در حالی که دشت ها و فلات های مرکزی شرایط خشک و نیمه خشک را تجربه می کنند. این تفاوت ها، هم در فصل های گرم و هم در فصل های سرد، تأثیر قابل توجهی بر توزیع جمعیت، کشاورزی و بهره برداری از منابع طبیعی دارد.

موقعیت جغرافیایی ایران در نزدیکی دریاها و کویرها، و قرار گرفتن در مسیر چندین سامانه بارشی و جریانات هوایی، موجب شده است که آب و هوای کشور تحت تأثیر عوامل متعددی قرار گیرد. سامانه های مدیترانه ای، روسی و سیبری، جریان های موسمی جنوبی و شمالی و تأثیرات دریای خزر و خلیج فارس، هر یک در بخش های مختلف کشور اثرات متفاوتی بر میزان بارش، دما و رطوبت دارند. این ترکیب عوامل طبیعی، ایران را به کشوری با آب و هوای متنوع و شرایط اقلیمی چندگانه تبدیل کرده است، به گونه ای که از مناطق مرطوب شمالی تا مناطق بیابانی و خشک شرق و جنوب، شاهد تنوع گسترده ای از شرایط آب و هوایی هستیم.

همچنین ویژگی های طبیعی نظیر شکل زمین، شیب ها و جهت گیری ارتفاعات، در تعامل با این سامانه ها، نقشی کلیدی در تعیین شدت بارش، دمای متوسط و میزان رطوبت مناطق مختلف دارند. به عنوان نمونه، ارتفاعات شمالی کشور با ایجاد مانع طبیعی در برابر جریان های مرطوب دریای خزر، باعث افزایش بارش در سواحل شمالی شده و در عین حال، بخش های مرکزی و شرقی را در سایه بارشی قرار می دهد. در کنار این عوامل، ویژگی های محلی مانند ارتفاع از سطح دریا و نزدیکی به منابع آبی، الگوهای آب و هوایی متفاوتی را در مقیاس کوچک تر شکل می دهند که بر کشاورزی، مدیریت منابع آب و برنامه ریزی منطقه ای تأثیرگذار است.

ایران به دلیل تنوع چشمگیر ارتفاعات، گستردگی فلات و تأثیر سامانه های متعدد جوی، نمونه ای منحصر به فرد از تنوع اقلیمی در سطح جهان است. شرایط آب و هوایی کشور، از نظر دما، رطوبت، بارش و شدت باد، از مناطق مرطوب و بارانی شمالی تا کویرهای خشک و گرم شرقی و جنوبی، تفاوت های قابل توجهی را نشان می دهد. این ویژگی ها نه تنها در مطالعات هواشناسی و جغرافیایی اهمیت دارند، بلکه پایه ای برای تحلیل های گسترده تر در زمینه برنامه ریزی منابع طبیعی و توسعه پایدار مناطق مختلف فراهم می آورند.

فهرست مطالب:
مقدمه
مشخصات طبیعی ایران
آب و هوا ی ایران
آب و هوای ایران متأثر از چندین سامانه است
عوامل مؤثر بر آب و هوای ایران
منابع