تحقیق نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
مقدمه:
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از ارکان اصلی ساختار دفاعی کشور، حضوری ریشه دار در تاریخ دریانوردی و پاسداری از مرزهای آبی ایران دارد. گستره آب های سرزمینی در شمال و جنوب، پیوند دیرینه ایران با دریا را شکل داده و همین پیوند تاریخی، ضرورت شکل گیری نیرویی منسجم برای حراست از خطوط ساحلی، بنادر و مسیرهای راهبردی کشتیرانی را برجسته ساخته است. در این میان، جایگاه راهبردی خلیج فارس و دریای عمان در معادلات منطقه ای و جهانی، اهمیت توان دریایی ایران را در ابعاد امنیتی، اقتصادی و تاریخی دوچندان کرده و نقش نیروی دریایی را به سطحی فراتر از یک یگان صرفاً مرزبانی ارتقا داده است.
پیشینه حضور سازمان یافته دریایی در ایران به سده های دور بازمی گردد؛ زمانی که قدرت های سیاسی ایران برای کنترل مسیرهای تجاری و گسترش قلمرو خود به توان دریایی اتکا داشتند. گزارش های تاریخی از دوران ساسانیان و حتی پیش از آن در عصر هخامنشی، نشانه هایی از ناوگان های مجهز و عملیات دریایی گسترده را نشان می دهد که بیانگر شناخت عمیق ایرانیان از اهمیت دریا در مناسبات سیاسی و اقتصادی بوده است. این تداوم تاریخی در دوره های مختلف با فراز و فرودهایی همراه شد، اما مفهوم حراست از آب های پیرامونی همواره به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از امنیت سرزمینی باقی ماند و در دوره معاصر با شکل گیری ساختار نوین نظامی، سازمانی منسجم در قالب نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران تثبیت شد.
تحولات سده بیستم و تغییر الگوهای نبرد، مأموریت های دریایی را وارد مرحله ای تازه کرد؛ مرحله ای که در آن کنترل خطوط مواصلاتی دریایی، حفاظت از منافع اقتصادی در دریا، حضور در آبراه های بین المللی و نمایش اقتدار دریایی به عناصر تعیین کننده قدرت ملی تبدیل شدند. هم زمان با این تحولات، فناوری های نوین دریایی، سامانه های تسلیحاتی پیشرفته، تجهیزات راداری و زیرسطحی و نیز ساختارهای آموزشی تخصصی، سیمای نیروهای دریایی جهان را دگرگون ساختند. این دگرگونی ها در ایران نیز بازتاب یافت و مسیر نوسازی، بازسازی و حرکت به سوی توان بومی در حوزه تجهیزات و زیرساخت های دریایی شکل گرفت؛ مسیری که با تجربه های عملیاتی، شرایط منطقه ای و ضرورت حفظ آمادگی دائمی پیوند خورده است.
جنگ ایران و عراق نقطه ای تعیین کننده در تاریخ معاصر توان دریایی کشور به شمار می رود؛ دوره ای که در آن امنیت مسیرهای کشتیرانی، حفاظت از سکوهای نفتی و مقابله با تهدیدهای دریایی در شرایطی پیچیده و گسترده دنبال شد. تجربه های به دست آمده در این دوره، نگاه عملیاتی به دریا را دگرگون کرد و مفاهیمی چون حضور مداوم، چابکی عملیاتی، اتکا به توان داخلی و توسعه زیرساخت های آموزشی و صنعتی را در کانون توجه قرار داد. پس از این دوره، روند بازسازی و گسترش توان دریایی با تمرکز بر خودکفایی در حوزه تعمیر، نگهداری و ساخت تجهیزات دریایی ادامه یافت و چارچوب تازه ای از سازمان دهی و مأموریت های دریایی پدید آمد.
نقش آموزشی و تربیت نیروی انسانی متخصص نیز از عناصر بنیادین در تداوم توان دریایی محسوب می شود. شکل گیری مراکز آموزش عالی دریایی، انتقال دانش فنی مرتبط با ناوبری، مهندسی دریا، علوم رزمی دریایی و مدیریت عملیات، بستر شکل گیری نسل های تازه ای از افسران و نیروهای متخصص را فراهم ساخت. این روند آموزشی با تجربه های میدانی، مأموریت های عملیاتی و حضور در آب های دوردست پیوند خورده و تصویری پویا از رشد توان دریایی در طول زمان ایجاد کرده است؛ تصویری که در آن دانش، تجربه و فناوری در کنار یکدیگر معنا می یابند.
گستره مأموریت های دریایی تنها به دفاع از سواحل محدود نمی شود، بلکه شامل پایش آبراه های راهبردی، بازرسی و کنترل تردد شناورها، حضور در عملیات های دریایی گوناگون و نمایش اقتدار در پهنه های آبی منطقه ای و فرامنطقه ای است. چنین حضوری بیانگر پیوند ژرف میان جغرافیای دریایی ایران و مفهوم امنیت ملی است؛ پیوندی که در بستر تحولات تاریخی، سیاسی و فناورانه شکل گرفته و در امتداد زمان استمرار یافته است. در این چشم انداز، دریا نه صرفاً یک مرز طبیعی، بلکه عرصه ای زنده از تعامل قدرت، اقتصاد، تاریخ و هویت سرزمینی جلوه می کند؛ عرصه ای که حضور سازمان یافته دریایی در آن، روایتگر بخشی ماندگار از مسیر تحولات ایران در دوره معاصر است.
فهرست مطالب:
مقدمه
تاریخچه
تجهیزات و امکانات
جنگ ایران و عراق
نخستین دانشگاه نیروی دریایی جهان
فرماندهان
مأموريت اصلي نيروي دريايي
بازرسي و كنترل كشتي هاي خارجي
نيروهاي دريايي و جنگ زميني
بازسازي و حركت به سوي خودكفايي
مقایسه توان نظامی ایران و آمریکا
